Atmosfer Nedir? Özellikleri, İşlevleri, Katmanları

Atmosfer Nedir?

Dünyamızı kuşatan gaz örtüsüne atmosfer ya da hava küre denir. Atmosferi oluşturan gazların dünyamızı kuşatması yer çekimine bağlıdır. Yer çekiminin bittiği yerde atmosfer de sona ermiş olur.

Atmosferin çeşitli gazlardan oluştuğunu belirtmiştik. Bu gazları aşağıdaki gibi gruplandırabiliriz.

1. Havada her zaman bulunan gazlar, % 78 azot, % 21 oksijen ve % 1 asal gazlardır.

2. Havada her zaman bulunan ancak oranı, yer ve zamana göre değişen gazlar; karbondioksit ve su buharıdır.

3. Ozon ve tozlar ise havada her zaman bulunmayan gazlardır. Atmosferin şekli Dünya’nın şekline uygundur.

Atmosferin ortalama olarak 10.000 km’lik bir kalınlığa sahip olduğu düşünülmektedir. Bu kesin olarak ispatlanamamıştır. Atmosferin kalınlığı Ekvator’da fazla, kutuplarda azdır. Atmosferin kalınlığını etkileyen faktörler şunlardır:

Sıcaklık: Ekvator’da ısınan hava yükseldiğinde gazlar geniş alanlara yayılır. Dolayısıyla kalınlık fazladır. Kutuplarda ise soğuk hava alçaldığından kalınlık azdır.

Yer çekimi: Gazları Dünya’nın etrafında tutan önemli bir faktördür. Yer çekimi Ekvator’da az olduğu için gazlar yukarı doğru uçuşur. Dolayısıyla kalınlık fazladır. Oysa kutuplarda yer çekimi fazla olduğu için kalınlık azdır.

Atmosferin işlevleri şunlardır:

  • Filtre görevi üstlenir. Güneş’ten gelen mor ötesi (ultraviyole) ışınları süzerek ışınların yeryüzüne ulaşmasına engel olur.
  • Isa ayarlayıcı özelliğe sahiptir. Güneş’ten gelen ışınların bir kısmını tutarak yeryüzünün aşırı ısınmasını engeller. Yere ulaşan ışınların bir kısmının yansımasını engelleyerek yerin aşırı soğumasını öder.
  • Meteor taşlarının yeryüzüne düşmesini engeller. Yani atmosfer kalkan görevini üstlenir.
  • içerdiği oksijenle canlıların yaşamasına olanak sağlar.
  • İklim olaylarının meydana gelmesini sağlar.
  • Güneş ışınlarını yansıtarak dağılmasını sağlar. Böylece Güneş’i doğrudan görmeyen yerler yani gölge alanlar aydınlık olur ve ısınır.

Atmosferin Katmanları

1. Troposfer

  • Atmosferin yeryüzüne en yakın olan katmanıdır. Bu katmanı diğer katmanlardan ayıran bazı özellikler şunlardır:
  • Gazların % 75’i bu katmandadır. Dolayısıyla yoğunluğu en fazla olan katmandır.
  • Dünya’ya en yakın katman olduğu için yer çekimi fazladır.
  • Su buharının tamamına sahiptir. Dolayısıyla iklim olayları sadece bu katmanda meydana gelir. Troposfer’in yaklaşık olarak 6 ile 16 km arasında bir kalınlığa sahip olduğu düşünülmektedir. Troposfer’in kalınlığı Ekvator’da fazla, kutuplarda azdır.

Troposfer’in üst kısmı güneş ışınlarını doğrudan almasına karşın soğuktur. Yani alt kısmı daha sıcaktır. Çünkü; troposfer yerden yansıyan ışınlarla ısınmaktadır.

2. Stratosfer

Troposfer ile şemosfer arasındadır. Bu katmanda yatay hava hareketleri vardır. Sıcaklık bu katman içinde çok fazla değişmez. Ortalama sıcaklık -50°C civarındadır. Hava çok kuru ve bulutsuzdur.

3. Şemosfer

Bu katman içinde ozon ve kemosfer diye iki ayrı katman daha vardır. Ozon katmanında Güneş’ten gelen ultraviyole ışınlar süzülür.

4. İyonosfer

Şemosfer’in üzerinde yer alan bir katmanda. Bu katmanda gazlar iyon şeklindedir. Bu katmanın en önemli özelliği radyo dalgalarını yansıtması ve haberleşme sistemlerine yardımcı olmasıdır.

Atmosferin Özellikleri

  • Atmosfer güneşten gelen zararlı olan ışınları tutma yeteneğine sahiptir.
  • Atmosfer, dünyanın aşırı ısınmasını ve soğumasını önler.
  • Atmosfer, yaşam için gerekli olan gazları içerir.
  • Atmosfer meteorolojik olayların gözlenmesini sağlar.
  • Atmosfer, güneş ışınlarının dağılmasını sağlar. Bu şekilde, gölgenin kalan kısımları aydınlanabilir.
  • Atmosfer meteorların uzaydan parçalanmasında yer alır.
  • Atmosfer ışık, ses ve sıcaklıktan geçer ve bunların iletimini sağlar.
  • Atmosfer meteorların uzaydan parçalanmasında yer alır.
  • Atmosfer yerçekimi tarafından tutulur.
  • Atmosfer, gezegenin tarihi boyunca dünya dışı kaynaklardan beslenmiş ve etkilenmiştir.
  • Atmosfer büyük ölçüde gezegenin iç katmanlarından çıkan gazların volkan aktivitesi ile yüzeye çıkması nedeniyledir.
  • Atmosfer, su buharını tutarak ve yoğunlaştırarak su buharının uzaya kaçmasını önler.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Content is protected !!