Badem Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

Badem, Gülgiller (Rosaceae) familyasındandır. Boyu  5-12 metre boylarında, kırmızı odunlu, reçineli, gençken kızıl-kahverengi, yaşlanınca koyu gri, genellikle eğri gövdeli; 1-3 cm saplı, 2,5-12 cm uzunluk ve 1,5-3 cm genişlikte, uzun-eliptik ya da mızraksı, sivri uçlu, ince dişli, tazeleri bazen kırmızı, genelde üst yüzü koyu, alt yüzü açık yeşil, almaşık yapraklarını döken; yapraklanmadan önce şubat-mart aylarında, güneşli günleri fırsat bilip, genelde tek ya da 2’li, bazen Mü, 2-4 cm çapında, pembemsi beyaz 5 taç yapraklı, balverici çiçekler açan; yapraklanmanın hemen ardından, çiçek gözlerinden 4-5 cm boyunda ve 2-3 cm genişlikte, yassı yumurtamsı, hafif tüylü meyveler veren, bir çalı ya da geniş tepeli bir ağaçtır.

Tazeyken ekşi lezzetiyle çağla adıyla tüketilen bu meyve bir ay sonra sertleşip yenmez olur, dış kısım kuruyup, derimsi kabuk şeklinde soyulurken; incecik, koyu sarı renkli bir zarla çevrili, beyaz renkli, bir ucu sivri. bir ucu geniş ve yassı, genellikle bir, bazen iki tohumlu (iç-badem), 3-4 cm boyundaki tahta kabuklu asıl meyveler ortaya çıkar. Ekonomi, beslenme ve sağlık açılarından, asıl ve yüksek değer taşıyan kısım, tahta kabuğun içindeki bu tohumdur. Ağacın üretimi tohum ekilerek ya da aşılamayla yapılır. Ilıman iklimde her tür toprakta yetişmekle birlikte, nemli, killi, süzek toprakları sever. Badem ağacı soğuğa karşı duyarlıdır. Şeftali ağacını andırır biraz. Ama ondan hem daha cüsseli, hem daha uzun ömürlüdür. Bir badem ağacı bahçesinden 13 yıldan fazla ürün alınır.

Coğrafya ve Tarihçesi: Bademin gen merkezi, Afganistan ile İran ve belki Anadolu’nun doğu kesimleridir. Ancak Akdeniz havzasına, sıcak ve ılıman iklimlere de iyi uyum sağlamıştır. Amygdalus cinsi Türkiye florasında 13 tür ve 2’si endemik 14 taksonla temsil bulur. Bu tür Adana, Ağrı, Amasya, Ankara, Antalya. Balıkesir, Bingöl, Bolu, Çanakkale, Diyarbakır, Elazığ, Erzincan, Gaziantep, Gümüşhane, Hakkari, Hatay, Konya, Kütahya, Mardin. Muş, Van illerinde 50-1800 metrelerde-kuru, kireçli yamaçlarda, çalılılıklarda ve  ormanlarında görülür.

Acıbadem Ülkemizde Adıyaman, Gaziantep, Hakkari, Malatya, Kahramanmaraş, Mardin, Şanlıurfa illerimizde 600-1200 metrelerde görülür. Tadının acılığı ve ezilince çıkardığı kokuyla bildik (tatlı) bademden ayrılır. Tatlı badem çağla olarak yenirken, acıbadem acılığından dolayı yenmez. Ağacın farkları: Acıbadem yapraklarının, ortası; tatlı bademin mavimsi yeşil yapraklarınınsa, tabana yakın kısmı geniştir. Acıbademin çiçeklerinin merkezi koyu pembeyken, tatlı badem beyaz çiçeklidir.

Ülkemizde en çok badem üretimi İçel, Muğla, Antalya, Elazığ, Denizli, Karaman illerimizde yapılır. Badem günümüzde, dünyada en çok hasadı yapılan sert kabuklu meyvedir, fındık ve ceviz onu epey arkadan izler.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta ve halk hekimliğinde öncelikle badem ağacının yağlı tohumları; bunu izleyerek, taze meyveler, tohumlardan birinci soğuk sıkmayla elde edilen bitkisel yağ ve ağaçtan sızan reçine-sakız; halk hekimliğinde bunlara ek olarak taze yapraklar, çiçekler, dal ve gövde kabukları kullanılır.

Bademin bileşiminde sabit yağ (%54,2), protein, koenzim Q10, lutein, karbonhidrat, nişasta, potasyum, fosfor, kalsiyum, manganez, magnezyum, demir, çinko, kükürt, klor, bakır, sodyum, molibden gibi mineral ve oligo elementler; A, E, B1 (tiamin), B2 (riboflavin), B3 (PP, niasin), B6 (pridoksin) vitaminleri, oleik (tekli doymamış, %35), linoleik (çoklu doymamış = omega 6, %11) ve palmitik (doymuş, %4) yağ asitleri; örnek olarak Fransa kaynaklı ekolojik sertifikalı ağaçlardan elde edilen yağda çoklu doymamış yağ asidi ya da F vitamini (linoleik asit, %24,6); tekli doymamış yağ asidi olarak oleik asit (%63,2) ile palmitoleik asit (%0,59); doymuş yağ asitleri olarak palmitik (%8,2) ile stearik (%2,9) asitler; A, D, E (100 gr’da 33 mg) vitaminleri bulunur.

Bademin Faydaları:

Badem, güçlü bir besin olarak kan yaparsa da şişmanlatmaz, kötü kolesterolü düşürür, kan şekerini düzenler, kalp krizi riskini azaltır, kanseri geriletir, Alzheimer ve unutkanlıkta yararlıdır, cinsel isteksizliği giderir, emzikli annelerin sütünü artırır, böbrek ve safra kesesi taşlarını düşürür, balgam söktürür, kabızlığı ortadan kaldırır.

İçerdiği E vitamini, manganez, omega yağ asitleri ve serbest radikal süpürücü polifenolik bileşikleri aracılığıyla kalp krizi riskini azaltır; bunun için günde en az 42 gram yenmesi önerilir.

Kanserde (özellikle kalınbağırsak kanseri) geriletici etkisini, içeriğindeki amigdalin ya da B 17 vitamini olarak da adlandırılan “laetril” aracılığıyla gösterir.

Ağacın yaprakları da şeker tedavisinde kullanılır.

Ağaç ve meyve kabuklarının tozlarının karıştırıldığı ılık banyolar vücudu dinlendirir.

Badem ağacının taze dallarının kabukları ve çiçekleri de sağlığa yararlıdır. Bunlar, yapraklarla birlikte suda kaynatılıp yemeklerden önce günde 3 kez birer bardak içildiğinde, karaciğer yetmezliğine, göğüs hastalıklarına iyi geleceği umulur.

Ağacın yaprağından yeşil, meyvesinden yeşilimsi gri, kökünden sarı boyar madde elde edilir.

Ezilmiş yapraklar sarımsak kokusu gibi güçlü kokuları dağıtır.

Ülkemizdeki Uygulamalar: Aydın, Isparta, Kırklareli, Muğla illerinde badem içi ses kısıklığı, şeker, kalp, böbrek, idrar yolla-71 rahatsızlıkları, yara ve pişik iyileştirici olarak değerlendirilir.
İzmir-Bergama’da badem içi, cinsel ve zihinsel gücü artırıcı olarak bilinir, ağız yaralarında dövülüp balla yenir, öksürükte badem sakızı kaynatılarak içilir.
Isparta-Uluborlu’da tatlı badem ezilip ya birlikte şurup kıvamında yanıklara sürülür; badem çiçeği güçlendirici olarak dövülüp balla karıştırılarak yenir.
Bodrum çevresinde badem içi kavrulup dovülerek yara ve pişiklerin üzerine ekilir.
Adıyaman-Besni, Diyarbakır, Gaziantep Şanlıurfa’da böbrek yetmezliği ve şeker için yemekten sonra günde 2-3 badem içi yenilir ya da dövülüp aç karna tozu içilir.
Konya çevresinde öksürük kesici olarak Badem yağı içilir.
Canakkale-Gelibolu’da iştah açıcı olarak kavrulup dövülür, balla karıştırılarak aç karna yenir.
Antalya-Elmalı’da kabızlık giderici, yara olarak bilinir.
Iğdır’da badem kuru üzümle birlikte, ökstirfik giderici, balgam söktürücü, damar açıcı olarak yenir.

Acıbademde: bulunan amigdalin adlı glikozit parçalanınca, siyanhidrik asit adlı çok zehirli bir bileşik ortaya çıkar. Acıbadem tohumları idrar söktürücü, kurt düşürücü, öksürük kesici, göğüs yumuşatıcı olarak bilinir. Bazı bölgelerimizde (örneğin sabah 3, akşam 3 tane almak şeker hastalığına karşı kullanılır. İstanbul’da yanık tedavisi için acıbadem zeytinyağıyla karıştırılarak yanığa sürülür.

Dikkat: Acıbadem 4-6 taneyi geçmemesi alınır! Yüksek doz tehlikelidir! 5-10 tane acıbadem zehirlenmeye yol açabilir. 20 tohum dolaylarıysa öldürücüdür! Yağ elde edildikten sonra kalan acıbademin küspesi de hayvanlar için zararlıdır!

Badem Yağı: Yağlı, akışkan sıvı görünüşlü, hafif sarı, hoş ve ince kokuludur. Doymamış yağ asitlerinin besleyici, koruyucu, yumuşatıcı, esneklik kazandırıcı, canlandırıcı, diriltici, tazelik verici, erken yaşlanmayı önleyici kozmetik etkilerinin varlığı göz önüne alınınca, bitkisel badem yağının önemi kendiliğinden ortaya çıkar. Kuru ve hassas ciltlere, göğüs ve el çatlaklarına, bebek poposuna, yara ve yanıklara, kaşıntı ve egzamaya koruyucu, yumuşatıcı, iyileştirici olarak sürülür.

Bunların yanı sıra ağızdan alınarak kansızlık giderici, safra ve idrar yolları taşlarını düşürücü, balgam söktürücü, bağırsak yumuşatıcı, parazit düşürücü, sinir sistemini dengeleyici özellikler de gösterir; sindirim yolları iltihaplarında, mide ülserinde, taş ve kumda, öksürük, soğuk algınlığı ve bronşitte, boğaz ve boyun ağrısında, sinir bozukluklarında, kısırlıkta, cinsel güçsüzlükte kullanılır. Bebeklere eşit miktarda balla karıştırılıp kahve kaşığıyla verilirse kabızlığı giderir.

Badem yağı çatlak ve yarıklara, kuru ellere, yara, egzama, saç dökülmesi ve migrene karşı akşam çiçeği, argan ağacı, aspir, avokado, avustralyafındığı, ayçiçeği, buğday, fındık, hintyağı bitkisi, hodan, jojoba, kantaron, kayısı çekirdeği, misk kuşburnu, öküzgözü, susam, üzüm çekirdeği, yerfıstığı, zeytin bitkisel yağları ve adaçayı, akgünlük, almanpapatyası, ardıç, asilbent, atlas sediri, biberiye, çay ağacı, gül ağacı, havuç, ıtır, karanfil, kokulu kananda, köri, laden, lavanta, limon, limonotu, mandalina, mercanköşk, mersin, mürrüsafi, santal odunu, tefarik, turunç, yıldızsı okaliptüs uçucu yağlarıyla çeşitli formüller içinde de kullanılır.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Content is protected !!