Fesleğen Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

Fesleğen, Ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasındandır. Boyu 20-60 cm boylarında, dört köşe, yeşil gövdeli, sık dallı; 2-3 cm uzunluğunda, çoğunluğu yeşil, bazıları koyu vişnerengi ya da şarabi, kısa saplı, seyrek dişli, yumurtamsı, karşılıklı yaprakları olan; yaz aylarında başaksı silindirik yapılar halinde, genellikle beyaz, nadiren pembe, küçük çiçekler açan; küçük, siyah tohumlu, uzunca yumurtamsı meyveler veren; bir yıllık, otsu bir bitkidir.

Üretimi tohumla yapılır; tohumlar martta ekilir, çıkan fideler nisan-mayısta yerlerine aşınır. Güneşli ve yarı gölge yerleri, hunausça zengin, süzek toprakları sever. Bahçede ve saksılarda yetiştirilir.

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi başta Hindistan olmak üzere Tropikal Asya ve Pasifik adalarıdır. Avrupa’ya yy’da baharat tüccarları aracılığıyla gelir, Amerika’ya da ilk Avrupalı göçleriyle ulaşır. Bütün tropikal ve ‘liman iklimlerde, Akdeniz ülkelerinde olduğu gibi günümüzde Türkiye’de de Bursa, Denizli, Elazığ, Hatay, İstanbul, Kahramanmaraş, Manisa illerimizde bahçe ve saksılarda yetiştirilir.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta ve halk hekimliğinde bitkinin taze ya da kurutulmuş yapraklarıyla çiçekli sürgünleri ve bunlardan su buharıyla damıtılan uçucu yağı kullanılır. Taze yapraklı genç sürgünler gerektikçe koparılır.
Türk Gıda Kodeksi’nin baharat tebliğine göre, fesleğen-reyhan deyince; bitkinin “tekniğine uygun olarak kurutulduktan sonra saplarından ayrılmış yaprak, çiçek ve sürgün uçları karışımı” anlaşılmalıdır.

Fesleğen kalsiyum, fosfor, demir mineralleri, A, B9 (folik asit, folat), C (askorbik asit) ve K (bu vitamin özellikle kurutulmuş bitkide bulunur) vitaminleri açısından zengindir; bunun dışında bileşiminde proteinler, karbonhidratlar, uçucu yağ (%0,1); örnek olarak, Vietnam kökenli bitkilerin uçucu yağında etken madde olarak metil kavikol (estragol) (%87,07 -86,26) ve 1.8 sineol (ökaliptol), linalol gibi başka bazı maddeler bulunur.

Fesleğenin Faydaları Nelerdir?

Fesleğenin yapraklarıyla çiçekli sürgünlerinin kalp krizi riskini, damarda plaka oluşumunu, kanın pıhtılaşmasını önleyici ve bağışıklık sitemini destekleyici özellikleri son yıllarda yapılan canlı ortam deneyleriyle gösterilmiştir.

Genel halk hekimliği uygulamalarında bakteri yok edici, serbest radikal süpürücü, spazm çözücü, gaz giderici, sindirim kolaylaştırıcı, mideyi destekleyici, vücudu güçlendirici, süt artırıcı özellikleriyle bilinir; nezle, grip, yüksek ateş, bunların, mide-bağırsak iltihabı, karın sancıları, migren, uykusuzluk, depresyon, bitkinlik tedavilerinde, ağız, diş, dişeti, kulak ağrılarında, saç dökülmesinde kullanılır.

Bitkinin cinsel gücü artırıcı (afrodizyak) etkisinin olduğunu ve kadınlarda kısırlığa iyi geldiğini belirten kaynaklar da vardır, az sayıda da olsa.

20-40 gr bitkinin üzerine, 1 litre (5 bardak) kaynar su dökülüp, 10-15 dakika demlendirildikten sonra süzülüp günde 2-3 fincan içilir.

Dışardan sivilce, siğil, böcek ve yılan sokmasında, cilt enfeksiyonlarında kullanılır.

Bunun için yeşil kısımlar taze olarak ya da çiçek açmadan önce toplanıp kurutularak uygulanır.

Tohumlarla demlenen çayın bel soğukluğu, süreğen ishal, dizanteri ve göz rahatsızlıklarına; kökün çocukların bağırsak şikâyetlerine iyi geldiği kayıtları da vardır.

Bitkinin özsuyu parazit öldürücüdür ve bağırsak solucanları için kullanılır.

Fesleğen bu arada sivrisineği ve tahtakurusunu huzura yaklaştırmaz.

Ülkemizdeki Uygulamalar: Gaziantep çevresinde fesleğen yaprakları kaynatılarak ishal kesici olarak içilir; kaynatılan yapraklar apselerin üzerine lapa olarak uygulanır.
Bitkiyle demlenen çay Bodrum ve Çanakkale çevrelerinde sinirsel yorgunluk, baş ağrısı ve hazımsızlığı giderme amacıyla içilir.
İzmir-Bergama’da öksürük kesici olarak kaynatılıp suyu içilir, arı sokmasında yaprak ezilip uygulanır. Hatay’da kalp ağrısı için çiçekler dökülüp sıkılır, suya karıştırılarak içilir. Siirt-Gökçebağ ve Gaziantep’te, sinirleri yatıştırıcı ve iştah açıcı olarak 20 gram yaprak-gövde karışımı 1 litre (5 bardak) kaynar suyla demlenip içilir.
Bitlis-Adilcevaz’da sarılığa iyi geldiği kabul edilir.

Uçucu Fesleğen Yağı: Duru, yağlı-sıvı görünüşlü, açık sarı renkli, taze, otsu, baharlı, anosonsu kokuludur.
Güçlü spazm çözücü, dinçlik, canlılık verici, sinir ve sindirim sistemini güçlendirici, ağrı kesici ve güçlü virüs yok edici özellikleriyle bilinir; stres, yorgunluk, depresyon, uykusuzluk, histeri, zihinsel bitkinlik, baş dönmesi, spazmlar, spazmofili (spazma eğilimlilik), gaz, sindirim bozukluğu, bulantı, yol tutması, mide bağırsak iltihabı, hava yutma, sancı, karın krampı, soğuk algınlığı, bronşit, öksürük, astım, tropikal enfeksiyon, virüs kaynaklı karaciğer iltihabı durumlarında kullanılır.
Uçucu fesleğen yağı, bitkisel bir yağ (örneğin kayısı çekirdeği yağı) içinde %1 oranla seyreltilerek, sindirim sorunları ve spazmlar için güneş sinir ağı; yorgunluk vb için omurga üzerine damlatılıp ovuşturulur; yine diğer yağlarla karıştırılıp banyo suyuna eklenir.

Dikkat: Uçucu fesleğen yağı çok güçlü-dür, cilde tek başına uygulanmamalıdır, ha-mileler ve çocuklar uzak durmalıdır! Ağız-dan alınmamalıdır!
Akşam çiçeği, badem, fındık, jojoba, kantaron, misk kuşburnu, üzüm çekirdeği bitkisel yağlar], ve biberiye, çay ağacı, çindefnesi, defne, dişotu, greyfurt, grönlandçayı, gül ağacı, havuç, kâfur, kara ladin, karabiber, karanfil, kekik, kereviz, kimyon, kokulu kananga, köri, laden, limon, limoni okaliptüs, limonotu, mandalina, mayıspapatyası, nane, rezene, sarıçam, sasafra, şekerleme çalısı, tarçın, tarhun, turunç, vetiver, yıldızsı okaliptüs, zencefil uçucu yağlarıyla birlikte çeşitli formüller içinde de kullanılır.

Mutfaktaki Değeri: Fesleğenin hoş kokulu ve hafif baharlı taze ya da kuru yapraklarının başka hiçbir baharatla kokulu ota benzemeyen bir lezzeti vardır.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Content is protected !!