Okaliptüs Nedir? Nerede Yetişir, Faydaları, Zararları

Okaliptüs, Mersingiller (Myrtaceae) familyasındandır. Boyu genel olarak 25-40 metre boylarında (ana-yurdunda 60 metreye çıkanlar’ da bulunan), 2 metreyi aşan çap yapabilen, gençken kırmızımsı, yaşlandıkça açık gümüşi (gri) kabukları kavlayıp yeşilli, pembeli, grili desenler oluşturan; genç ağaçlarda geniş mızraksı, sapsız ve karşılıklı, yaşlılarda daralmış, 1-2 cm uzunluğunda saplı ve almaşık, 10-25 cm uzunluk ve 1-2 cm genişlikte, sivri uçlu, kalın, derimsi, mat, mavimsi koyu yeşil yapraklarını dökmeyen; mayıs-temmuz aylarında yaprak koltuklarında 5-10’u bir arada, sarkık salkımlar halinde, saplı, püsküllü, sarımsı beyaz çiçekler açan; 7-8 mm uzunluk ve 4-7 mm genişlikteki kapsül meyvelerinde, sivri uçlu bir külah” andıran, çok yüzlü-yumurtamsı ve köşeli tohumlar bulunan; hızlı büyüyen, geniş, yuvarlak tepeli bir ağaçtır

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Avustralya, Tazmanya ve Malezya’dır. Dünyada, çoğunluğu Avustralya’da 800, Türkiye’de doğallaşmış tek bu türle temsil bulur: okaliptüs ağaçları; günümüzde, başta Adana olmak üzere, Akdeniz ve Ege kıyılarında, Hatay, Antalya, İzmir’de ve bunlara ek olarak İstanbul’da görülür.
Ancak ülkemizde bataklıkları kurutmak amacıyla yetiştirilen okaliptüsler arasında, E. globulus Labill. (Mavi okaliptüs) ve E. grandis W. Hill ex Maiden gibi türler de bulunur.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta kurutulmuş yapraklardan su buharıyla damıtılan uçucu yağ, halk hekimliğinde kurutulmuş yapraklarla uçucu yağ kullanılır.
Türk Gıda Kodeksi’nin baharat tebliğine göre, okaliptüs deyince, “Eucalyptus camaldulensis Dehnh. türünün tekniğine uygun olarak kurutulmuş yaprağı” anlaşılması gerekir. Okaliptüs yapraklarının bileşiminde tanen, reçine, acı madde ve mum, Hindistan kaynaklı, biyolojik sertifikalı E. globulus Labill. türünün yapraklarından su buharıyla damıtılan (%1,5- 3,5) uçucu yağda 1.8 sineol (ökaliptol, %65,70), limonen (%12,12) gibi maddeler bulunur.

Okaliptüsün Faydaları:

Okaliptüs yaprakları mikrop öldürücü, ishal kesici, soğuk algınlıklarını, boğaz ağrılarını iyileştirici, balgam söktürücü, kan şekerini düzenleyici, uyarıcı olarak bilinir.

Bunun için 20-30 gr taze ya da kurutulmuş yaprak, 1 litre (5 bardak) kaynar suyla demlenir, şeker hastalığı için kullanılmıyorsa balla tatlandırılarak, günde 2-3 kez birer bardak içilir.

Sinüzit, nezle ve boğaz iltihapları için buğusundan yararlanılır.

Yaprağın kaynatıldığı su yaralara, yanıklara, kesiklere, zedelenmelere, zonaya dışardan uygulanır; boğaz ve burun boşluğu rahatsızlıklarında bu suyla gargara yapılır.

Romatizma ağrılarına ezilmiş yaprak lapası sarılır.

Göğüs yumuşatıcı olarak kuru yapraklar sigara gibi içilir ya da 100-150 gr yaprak suda 12 saat bekletilir, sonra süzülüp, balla tatlandırılarak günde 3-4 kaşık içilir.

Okaliptüsün solunum yolları hastalıklarına iyi geldiğini modern tıp da kabul eder.

Piyasada okaliptüs yaprağı ya da suyu hazır olarak satılır.

Dikkat: Okaliptüsle yoğun temastan sonra gözlere dokunulmamalı, eller iyice yıkanmalıdır!
Ege Bölgesi’nde bademcik ve boğaz iltihabında okaliptüs yapraklarının kaynatıldığı suyla gargara yapılır.
İzmir-Bergama’da boğaz iltihabıyla nezlede yaprağın buğusu ağza burna çekilir, “göğüs tutukluğunda” kuru yapraklar sigara gibi içilir.

Uçucu Okaliptüs Yağı: E. globulus Labill. türünün uçucu yağı genelde saydam, bazen bulanık, hareketli, sıvı görünüşlü, sarı renkli, taze, tipik okaliptüs kokuludur.
Soğuk algınlığını giderici, balgam söktürücü, mukozalı organları iyileştirici, mikrop, bakteri, mantar yok edici, iç açıcı, serinlik verici özellikleriyle bilinir ve grip, bronşit gibi solunum yolu enfeksiyonları, öksürük, bağır-sak solucanları, bakteriden mütevellit cilt rahatsızlıklarında kullanılır.
Goğse, sırta, enseye ve güneş sinir ağına 10-20 damla damlatılıp ovuşturulur.
Günde iki kez, 1 fincan sıcak su içine 10 damla damlatılıp 3-7 dakika burna bu sırada gözler kapatılır, nefes burundan çekilip ağızdan verilir.
İçinde bulunulan mekanın havasını temizlemek için içeriye saatte bir birkaç damla damlatılır.
Çam, biberiye, kekik, lavanta, karanfil, sater uçucu yağlarıyla karıştırılırsa etkisi artar.
Şampuanlara ve banyo suyuna az miktarda eklenebilir.

Dikkat: Okaliptüs uçucu yağı 1-2 damla balla alınabilirse de, genel olarak ağızdan alınmamalı; hamileler, emzikliler ve küçük çocuklar kullanmamalıdır!
Kırmızı okaliptüs (E. camaldulensis Dehnh.), çocuklar, yaşlılar ve hassas ciltli kişiler için, mavi okaliptüse (E. globulus Labill.) göre daha uygundur.
Mersin ve okaliptüs uçucu yağları karıştırılarak birlikte kullanılırsa solunum yolları temizlenir; özellikle bebeklerin akciğer rahatsızlıkları durumunda sırtlarının bu karışım yağıyla ovulması iyi sonuç verir.

Mutfaktaki Değeri: Okaliptüs yaprakları kafur kokulu ve acı lezzetlidir. Uçucu okaliptüs yağı şekerleme benzeri besin maddelerine lezzet verici olarak eklenir. Okaliptüslü şeker, bonbon, tost gibi yiyecekler yapılır.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Content is protected !!