Turunç Nedir? Nerede Yetişir, Faydaları Nelerdir?

Turunç, kısaca portakalın atasıdır. Bugün de kendisine portakal, mandalina, limon, greyfurt gibi meyve ağaçları aşılanır. Portakal, mandalina, limon, greyfurt, bergamot, ağaç kavunu, misket limonu gibi turunçgil türleriyle birlikte ülkemiz florasında doğallaşmış halde bulunur. Turunç, Türkçede adını verdiği Turunçgiller (Rutaceae) familyasındandır.

Boyu 6-10 metre boylarında, çatlaksız, koyu gri gövdeli, portakala çok benzeyen, sık dallı; 1-2 cm’lik saplı, 6-12 cm uzunluk ve 3-7 cm genişlikte, uzun-yumurtamsı, sivri uçlu, düz kenarlı ya da düzensiz hafif dişli, üst yüzü koyu ve parlak, alt yüzü mat yeşil, almaşık yapraklarını dökmeyen; taban yapraklarının koltuklarında 8 cm’ye varan dikenler bulunan; mart nisan aylarında, ortasında sarı erkek ve dişi organlar bulunan 5 beyaz taç-yapraklı, hoş kokulu, balverici çiçekler açan; 5-9 cm çapında, düzensiz, pürtüklü kabuklu, portakala benzer, ancak acı ve ekşi lezzetli, içlerinde 3-5 mm’lik çekirdekler bulunan, 8-12 dilimli, turuncu meyveler veren, geniş, yuvarlak tepeli bir ağaçtır.
Üretimi tohum ekilerek, çelikle ya da aşılamayla yapılır. Sıcak ve ılıman iklimde her tür bahçe toprağında yetişir.

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Doğu Hindistan ve Çin olmalıdır. Himalayalar’da kendiliğinden yetişir. IÖ 2. yy’da Çin’de üretimine başlanır.
Dünyada 11, Türkiye florasında doğallaşmış ya da yarı doğallaşmış 9 Citrus türüyle birlikte temsil bulur.
Portakal gibi bu da Antik Yunan’da ve Roma’da bilinmez. Arabistan’a 9. yy’da, Sicilya’ya 1002 yılında, İspanya’ya Arap tüccarlar aracılığıyla yine bu yıllarda getirilir ve üretimine başlanır.
Zamanla bütün Akdeniz havzasına yerleşir, ama ardından gelen portakal bunun pabucunu biraz dama atar.
Çin’de evlenme çağındaki kızlara, Vietnam’da evli genç çiftlere, turunç meyvesi armağan edilir.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta meyve, meyve kabuğu, çiçek, meyve çekirdeğinden elde edilen bitkisel yağ, olgunlaşmamış kuru meyve kabuğundan, çiçekten, yaprak ve taze sürgünlerden su buharıyla damıtılan çeşitli uçucu yağlar kullanılırken; halk hekimliğinde olgun ve olgunlaşmamış meyve, meyve kabuğu, çekirdek, çekirdek kabuğu, çiçek ve uçucu yağlar kullanılır.
Çiçekler mart-haziran aylarında, yapraklar yaz başlarında, meyveler bir yıl sonunda olgunlaştığında toplanıp kabukları soyularak gölgede kurutulur.
Turuncun meyvesinde C vitamini (askorbik asit), sitrik asit, şeker, zamk, müsilaj; meyve kabuklarında reçine, pektin, acı madde, glikozit, flovonoitler; çiçek ve yapraklarında acı madde, reçine; meyve kabuğunda, çiçeklerinde, yapraklarında, körpe dallarında uçucu yağlar bulunur.

Turunç Faydaları Nelerdir? Olgun turunç meyvesi bulantı ve gaz giderici, balgam söktürücü, öksürük kesici, terletici, ateş düşürücü, sindirim kolaylaştırıcı, susuzluk giderici olarak bilinir.
Olgunlaşmamış meyve sindirim güçlüğü, kabızlık, karın gerginliği, göğüs sıkışması, rahim, göden (rektum) ve mide çıkmasında (düşmesinde) etkilidir. Acı meyve kabuğu mideyi destekler, sindirimi kolaylaştırır.
Çekirdek (tohum) ve kabuğu aşırı kilo kaybına yol açan iştah kaybı (anorexia nervosa), göğüs ağrıları, üşütme ve öksürük tedavisinde yararlıdır.
Çiçeklerle demlenen çay yatıştırıcı, sinirlilik giderici, uyku vericidir.
Yapraklar ve meyve kabuklarıyla demlenen çay iştah açıcı, sindirim kolaylaştırıcı, mide iyileştirici, spazm çözücü etkiler gösterir. Meyve çekirdeklerinden elde edilen, linolenik asit (omega 3) açısından zengin olan bitkisel yağ kolesterol düşürücüdür.
1978’de yapılan bir araştırmada, turuncun Türkiye’deki tam 12 ilacın oluşumunda yer aldığı saptanmıştır.

Ülkemizdeki Uygulamalar: Bodrum ve çevresinde turunç meyvesi baş ağrısını gidermek amacıyla kor ateşte öldürülüp başa uygulanır.
İstanbul’da akrep ya da arı sokmasında bir miktar turunç suyu içilir.
İzmir-Bergama’da mide ağrısını gidermek için akşam iki turuncun içi yenir, sabah kaynatılmış kabukların suyu içilir.

Uçucu Turunç Yağı (Nemli): Çiçekler hafif sıkılıp, su buharıyla damıtılır; hareketli, sıvı görünüşlü, sarı renkli, çiçeksi, ince, tipik portakal çiçeği kokuludur.
Bakteri, parazit yok edici, sindirim kolaylaştırıcı, karaciğeri, pankreası, sinir sistemini destekleyici, yatıştırıcı, depresyon, sıkıntı, korku giderici, kendine güven ve canlılık aşılayıcı, tansiyon ve kalp ritmini düzenleyici, cinsel gücü artırıcı (afrodizyak) özellikleriyle bilinir; stres, uykusuzluk, sinirsel tansiyon, kaygı, korku, çarpıntı, sindirim bozukluğu, karaciğer ve pankreas yetmezliği, bakteriyel ve parazitler, bağırsak iltihabı, cinsel güçsüzlük, yara, sivilce, kırışıklık tedavilerinde kullanılır.
Cilt sorunları için bir çorba kasığı bitkisel misk kuşburnu yağına 2-3 damla uçucu turunç yağı damlatılıp cilde her gün sürülür.
Stres ve halsizlik için bitkisel bir yağ içinde inceltilerek omurgaya, güneş sinir ağı üzerine, ayak tabanına sürülüp ovuşturulur.
Sindirim sorunları için de 2-3 damla kar-na sürülüp ovuşturulur.
Çocukların banyo suyuna ve odalarına az miktarda damlatılır.
Birazcık sirkeye, 1 kaşık bala ya da akşam çayına 2-3 damla damlatılarak ağızdan alınır.

Dikkat: Uçucu turunç yağı her zaman ihtiyatla ve kısa süreliğine kullanılmalıdır!
Bu uçucu yağ akşam çiçeği, avokado, avustralyafındığı, badem, buğday, hodan, jojoba, kayısı çekirdeği, limonotu, zeytin bitkisel yağları ve akgünlük, almanpapatyası, asilbent, biberiye, gül ağacı, kokulu kananga, laden, lavanta, santal odunu, havuç, ıtır, tefarik uçucu yağlarıyla çeşitli formüller içinde de kullanılır.

Uçucu Paraguayturuncu Yağı: (Petitgran): Paraguay’da ekolojik şartlarda yetiştirilen ağaçların körpe yaprak ve taze dalların-dan damıtılan uçucu yağın bileşiminde etken maddeler olarak linalol (%29,31 — 30,27), linalil asetat (47,48 — 44,33) bulunur.

Uçucu Paraguayturuncu Yağı: Yapraklar ve körpe dallar hafif sıkılıp, su buharıyla damlaıtılır; duru, akışkan, sıvı görünüşlü, kehribar rengi, açık sarı ya da renksiz, çiçeksi, taze, tipik portakal çiçeği kokuludur.
Sinirleri yatıştırıcı, depresyon giderici, sakinleştirici, sinirsel spazmları giderici, cildi canlandırıcı, dokuları güçlendirici, iltihap kurutucu, bakteri yok edici, enfeksiyon iyileştirici özellikleriyle bilinir; sempatik sinir sistemi bozuklukları, göğüs-kalp-damar rahatsızlıkları, çarpıntı, aritmi, yüksek tansiyon, mide rahatsızlıkları, karın ağrısı, ekşime, stres, sinirlilik, sıkıntı, uykusuzluk, depresyon, solunum güçlüğü, sinirsel astım, cinsel saplantı ve takıntı, sinirsel kaynaklı kas spazmları, romatizma, sivilce, çıban, egzama, yeni ve kabuk bağlamış yara, aşırı terleme durumlarında kullanılır.
Kas ve sinir refleks bozuklukları için omurga ve güneş sinir ağı üzerine, fazladan birer damla da bilek içlerine damlatılıp ovuşturulur.
Cilde, canlandırıcı olarak sabah akşam birkaç damla uygulanır.
Rahatlatıcı ve dinlendirici bir banyo için bir çorba kaşığı zeytinyağına ya da üç çorba kaşığı süt tozunun içine 5 damla uçucu turunç yağı damlatılarak banyo suyuna eklenir.

Dikkat: Hamileliğin ilk üç ayında kullanılmamalıdır! Petitgrain tarzı turunç yağı akşam çiçeği, argan ağacı, avokado, fındık, jojoba, kantaron, misk kuşburnu, öküzgözü, susam, zeytin bitkisel yağları ve akgünlük, almanpapatyası, anason, ayvadana, batı sarıçam’, defne, dişotu, fesleğen, grönlafdı çayı, gül ağacı, havuç, hintlimonu, ıtır, kafur, karanfil, kekik, kereviz, kokulu kananga, kokulu melisa, köri, laden, lavanta, limon, limoni okaliptüs, mandalina, mavi gümüşdüğme, mercanköşk, misket limonu, mürrüsafi, nane, portakal, santal odunu, servi, sıkçiçekli mercan-köşk, süper lavanta, tarçın, tarhun, tefarik, yabanhavucu uçucu yağlarıyla birlikte çeşitli formüller içinde de kullanılır.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Content is protected !!